Chào các anh chị đang theo dõi blog này của tôi, nhất là những người mới biết tới Tư Duy Hệ Thống gần đây. Đây là năm thứ 6 tôi thành lập một cộng đồng Tư Duy Hệ Thống (bạn có thể xem TẠI ĐÂY) - trong đó thời gian đầu chủ yếu dựa trên các chia sẻ mang tính học thuật từ các sách hàn lâm về Systems Thinking. Tới nay đang ngày càng được đa dạng hoá với chuỗi tài liệu và lớp học, chương trình coaching ứng dụng theo nhiều cấp độ.

Một học viên lớp Systemic Manager (Tư Duy Hệ Thống cho nhà quản lý) gần đây có chia sẻ rằng, cũng đã biết về Tư Duy Hệ Thống được 8-9 năm nay; nhưng trước kia chủ yếu làm các dự án về môi trường, biến đổi khí hậu; hay các vấn đề vĩ mô. Cũng đã từng qua một số quốc gia như Thái Lan để học tư duy hệ thống. Nhưng điều chị ấy ấn tượng với tư duy hệ thống của cộng đồng hiện tại chính là hai chữ “Biết Mình” - nghĩa là tư duy hệ thống được ứng dụng vào những điều gần gũi nhất, vi mô nhất trước khi nghĩ tới những điều vĩ mô.

Và thực ra, ai cũng cần “biết mình”. Qua lăng kính tư duy hệ thống thì sự biết mình ở đây là hiểu rằng bản thân mình, tư duy của mình, tâm trí của mình chính là một hệ thống rồi. Ngay từ khi chúng ta có một đối tượng gần gụi như thế để nghiên cứu thì tư duy hệ thống bắt đầu phát huy được tính ứng dụng cụ thể.

Dĩ nhiên bạn vẫn có thể thử nghiệm nhiều cách để học tư duy hệ thống hiệu quả, nhưng với quan điểm của tôi khi đào tạo Tư Duy Hệ Thống từ 2020 tới này, tôi nhận ra rằng “biết mình” là cách để học cơ bản nhất. Ai cũng học được, và có thể dần phát triển lên các hệ thống khác: gia đình, công ty, khu vực sống, quốc gia, toàn cầu ...

Với cách tiếp cận như vậy, các anh chị có thể bắt đầu và nâng cấp tư duy hệ thống theo nhiều cấp độ:

Tự học qua tài liệu
Cộng đồng Tư Duy Hệ Thống có nhiều tài liệu để anh chị tự học. Trước hết là tài liệu “Biết Mình (là tư duy hệ thống)” - đây là một ebook miễn phí được chia sẻ tới cộng đồng từ 18/4/2026 và nhận được sự quan tâm đông đảo.
Với hơn 100 đăng ký nhận ebook, tôi cùng đội ngũ đang tiếp tục nâng cấp lên phiên bản số 03 gấp đôi lượng trang đọc kèm nhiều công cụ và bài tập thực hành hơn cho mỗi cá nhân muốn bắt đầu ứng dụng tư duy hệ thống theo cách đơn giản nhất. Bạn cũng có thể đăng ký qua LINK. Ngoài ra, nếu bạn muốn nhiều hơn các tài liệu khác, mời xem thêm tại trang Systems Thinker này nhé: https://systemsthinker.vn/. Trang này có thêm các ebook (miễn phí và trả phí) xoay quanh việc hỗ trợ người học tự học tư duy hệ thống. Cũng phải nói thêm, trước kia hồi 2018 khi bắt đầu học MBA tại Đài Loan và tự tìm hiểu Tư Duy Hệ Thống, tôi chỉ có duy nhất 1 cuốn sách của Donella Meadows (Thinking in Systems) để nghiền ngẫm (chủ yếu cho vấn đề vĩ mô); và tự đọc tự học qua các bài báo khoa học trừu tượng. Và phải thành thật rằng, một năm đầu tiên học thạc sỹ, tôi vẫn cảm thấy các khái niệm của tư duy hệ thống là tương đối trừu tượng. Nếu bạn chọn con đường tự học này, thì cũng hãy thật kiên trì nhé.
Tự học qua video bài giảng
Các bài giảng này tôi tự ghi lại hành trình học và ứng dụng từ 2018 tới nay, sau đó các video này có đội ngũ sản xuất, biên tập thành một khoá học với hơn 20 video giải thích cặn kẽ 5 chuyên đề ứng dụng Tư Duy Hệ Thống cho CHÍNH MÌNH. Thực chất đây là một bản nâng cấp sống động hơn cho các tài liệu mà bạn đọc và tự học phía trên. Bởi vì bên cạnh lý thuyết khoa học từ các sách kinh điển, tôi cũng đưa thêm những câu chuyện minh hoạ gắn với việc phát triển cá nhân của mỗi người. Các chuyên đề được lựa chọn bao gồm:
Chuyên đề 1: Nền tảng Tư Duy Hệ Thống
Nhìn thấy "bức tranh toàn cảnh" thay vì chỉ các mảnh ghép rời rạc
Chuyên đề 2: Phân biệt các kiểu tư duy: Logic, Tuyến tính, Tổng thể & Hệ thống
Biết khi nào cần phân tích chi tiết, khi nào cần nhìn tổng thể
Chuyên đề 3: Vòng lặp thói quen (Reinforcing Feedback Loops)
Phát hiện những "vòng xoáy" khiến vấn đề ngày càng trầm trọng
Chuyên đề 4: Điểm đòn bẩy cá nhân (Leverage Points)
Xác định được "điểm can thiệp" tạo "thay đổi lớn" với ít nỗ lực nhất
Chuyên đề 5: 8 Nguyên mẫu hệ thống (System Archetypes)
Nhận diện đúng "loại vấn đề" để có giải pháp phù hợp

Tôi đặc biệt thấy mỗi người nên nắm chắc các kiến thức này, ngôn ngữ hệ thống sẽ giúp chúng ta rất nhiều trong việc đúc kết và gọi tên các vấn đề xung quanh. Và cũng phải nhắc đi nhắc lại là, tư duy hệ thống chỉ dành cho các vấn đề mãn tính - nghĩa là các vấn đề bạn đã cố gắng giải quyết nhiều lần nhưng có thể bởi vì lối tư duy tuyến tính nên thường thất bại hoặc chỉ thành công tạm thời xong sau đó lại quay trở lại khiến bạn đau đầu. Cấp độ số 2 này bạn cũng cần tự học rất nhiều, tự chiêm nghiệm và tư duy trên các bài giảng video mà mình xem.
Nếu bạn là cấp độ quản lý và cần ứng dụng cho việc giải quyết vấn đề đội nhóm
Cấp độ số 3 này thì bạn không chỉ lo cho mỗi bản thân mình nữa rồi. Tới đây, bạn có trách nhiệm với đội ngũ của bạn, bạn là người trung chuyển thông tin giữa lãnh đạo cấp cao và nhân viên. Vai trò quản lý trong một hệ thống chính là điểm nút quan trọng nhất bởi vì các vấn đề đều thông qua đây mà được nhận diện và giải quyết ở nhiều cấp theo cả chiều dọc và chiều ngang. Đây cũng là một vị trí khiến nhiều người cảm thấy kiệt sức vì quá tải thông tin cũng như rối ren năng lượng nếu như không có một bộ lọc quản lý năng lượng phù hợp. Để trợ lực cho nhóm này, thì tôi có thiết kế một chương trình 4 tuần dành cho cấp quản lý - vừa học tư duy hệ thống, vừa được ứng dụng AI - mà là ứng dụng có nền tảng nên AI sẽ giúp được nhà quản lý nhiều trong khâu nhận diện và phân tích vấn đề.
Một học viên của lớp này từng chia sẻ (tôi trích nguyên văn)
“Làm thế nào để mô tả đúng được vấn đề đang gặp phải?”
Bởi vì ko mô tả đúng đc vấn đề thì không thể phân tích đúng và tìm được phương án giải quyết đúng.
Quả thật là thế. Chưa phân loại vấn đề đúng mà đã lao vào tìm cách giải quyết thì rất dễ hỏng việc. Giải pháp nhanh và hời hợt chỉ đưa tới một vấn đề khác, và có khi lúc này vấn đề đã trở nên phức tạp hơn nhiều. Cũng như một cơn đau đầu kinh niên mà ta chỉ nghĩ đơn thuần uống một viên thuốc là khỏi hẳn. Cơn đau đầu đó sẽ quay lại và lợi hại hơn trước; khi đó viên thuốc kia vô dụng. Sẽ thật tệ nếu như ta đi tìm tiếp các viên thuốc khác thay vì một giải pháp tổng thể hơn.
Khoá học Systemic Manager này là một đề xuất tổng thể cho các cấp quản lý, nghĩa là trang bị cho các nhà quản lý lăng kính tư duy hệ thống để nhìn vấn đề thấu đáo hơn; tập trung giải quyết gốc rễ thay vì chỉ xử lý phần ngọn. Lớp này tôi cũng tổ chức ở quy mô nhỏ để sát sao với từng học viên. Ra về học viên có một bản chẩn đoán vấn đề - đại loại hình dung giống như một đơn thuốc mà lúc này như một tấm bản đồ để biết tác động đúng cách vào các vấn đề hệ thống.
Coaching 1:1 cho lãnh đạo về tư duy hệ thống
Lớp này nói mới thì thực ra không mới vì từ 2020 tôi đã làm công việc của một người Coach. Tôi còn tự đặt ra nguyên tắc mỗi thời điểm chỉ nhận tối đa 3 học viên. Sở dĩ như vậy bởi vì mỗi học viên là chủ doanh nghiệp có rất nhiều hệ thống xung quanh. Để điều hành hệ thống doanh nghiệp ổn định, đâu chỉ cần mỗi tài kinh bang tế thế là đủ. Quanh đó còn là nhiều vấn đề tâm lý từ các mối quan hệ, việc phát triển bản thân và tầm ổn tinh thần lãnh đạo…. Có một điều tôi thấy ở nhiều lãnh đạo giỏi, đó là họ đôi khi rất cô đơn. Cô đơn vì không có ai chia sẻ cho những quyết định khó; cô đơn vì trong hệ thống đôi khi những lựa chọn tốt không phải là lựa chọn dễ dàng cho số đông … Việc lắng nghe của một người Coach Tư Duy Hệ Thống lúc này không đơn thuần chỉ là sự ghi nhận; mà còn là một sự tái cấu trúc và hệ thống lại các quyết định và lựa chọn đó để đảm bảo rằng người lãnh đạo có một minh trí sáng suốt và toàn vẹn khi đưa ra vậy. Vì thế chương trình này được thiết kế 1:1 cá nhân hoá với từng người. Nghĩa là không có một khung nào cố định cho nhóm này; miễn là chung mục đích người lãnh đạo muốn thiết kế hệ thống doanh nghiệp của mình mang tính bền vững; họ muốn được tiếp cận với một cách quản trị thời hỗn loạn trên cơ sở tư duy hệ thống ứng dụng - thì chương trình này là gợi ý tới họ. Với chương trình này thì anh chị nào cần, có thể trực tiếp kết nối với tôi để được tư vấn (email: tienhieptuduy@gmail.com)

Để kết lại thì tôi đính kèm một tấm hình gần nhất.

Tấm hình này đặc biệt liên quan tới Tư Duy Hệ Thống tại Việt Nam vì được chụp trong khoá học gần nhất mà tôi mời giáo sư tư duy hệ thống Chao Ying Shen (giáo sư và một vị sư người Đài Loan). Các bạn có thể đọc bài viết về khoá học này tại đây để hiểu vì sao cột mốc này lại rất đặc biệt trong hành trình Tư Duy Hệ Thống tại Việt Nam.

Lần đầu tiên có một khoá học tư duy hệ thống cho lãnh đạo được tổ chức ở Việt Nam mà mời một giáo sư chuyên ngành đúng tư duy hệ thống (17 năm Thầy Shen làm thạc sỹ và tiến sỹ tại University of Hull - một trong những cái nôi khởi sinh tư duy hệ thống). Và cũng có lẽ nhiều người sẽ phát hiện thêm vài lần đầu tiên nữa, vì thấy Thầy Shen là một vị sư mà cũng là một giáo sư quản trị - tôi xin để dành ở một bài khác.

Chỉ biết rằng, tôi luôn tri ân những vị Thầy Tư Duy Hệ Thống của mình. Thầy Shen mang tới sự gọi tên Systems Thinking để tôi biết trên thế giới có một bộ môn khoa học như thế, để rồi từ 2018 tới nay, tôi có thêm một niềm đam mê để chia sẻ kiến thức tới cộng đồng.

Chúc cho tất cả chúng ta đều biết mình và biết tư duy hệ thống.

Lương Tiến Hiệp | Tư Duy Hệ Thống

Để học tư duy hệ thống hiệu quả