Điểm mù
Nhiều người chia sẻ học tư duy hệ thống để sáng suốt hơn. Tôi đồng ý và muốn bổ sung thêm: muốn sáng suốt hơn, đôi khi phải học cách nhận diện những điểm mù của chính mình.
Điểm mù là một thứ rất khó thấy trong hệ thống. Khó thấy không phải vì bản thân thiếu thông tin, mà khó thấy bởi vì hệ thống đang có quá nhiều thông tin chi phối tư duy của mình.
Người có nhiều điểm mù thường rất tự tin (một cách thái quá) vào năng lực của bản thân. Khi ấy, thành kiến từ kinh nghiệm cá nhân sẽ chi phối cách nhìn nhận vấn đề, và hệ thống khó lòng được quan sát một cách toàn vẹn.
Trong tư duy hệ thống, điểm mù không chỉ nằm ở điều ta không biết. Nguy hiểm hơn, nó thường nằm ở những điều ta tin là mình đã biết rất rõ.
Khi một người chỉ nhìn thấy sự kiện mà không nhìn thấy cấu trúc phía sau sự kiện, họ dễ quy kết nguyên nhân cho cá nhân, hoàn cảnh hoặc một quyết định đơn lẻ. Nhưng thực tế, hành vi của con người thường là kết quả của những vòng lặp phản hồi, những động lực tích lũy và những giới hạn vô hình đang vận hành trong hệ thống.
Điểm mù khiến chúng ta liên tục chữa triệu chứng thay vì can thiệp vào nguyên nhân gốc rễ.
Điểm mù khiến chúng ta nghĩ rằng mình đang kiểm soát tình hình, trong khi thực tế lại đang bị hệ thống dẫn dắt.
Điểm mù khiến những người thông minh đôi khi mắc kẹt lâu hơn người bình thường, bởi sự thông minh của họ được dùng để bảo vệ niềm tin hiện có thay vì đặt câu hỏi về nó.
Vì vậy, dấu hiệu của một người đang phát triển trong tư duy hệ thống không phải là họ có nhiều câu trả lời cục bộ. Mà là họ có khả năng liên tục tự hỏi:
“Điều gì mình chưa nhìn thấy?”
“Giả định nào của mình có thể đang sai?”
“Cấu trúc nào đang tạo ra kết quả này?”
Và đôi khi, bước tiến lớn nhất không đến từ việc học thêm một điều mới, mà đến từ việc nhìn thấy một điểm mù cũ mà trước đây mình chưa từng nhận ra.
Chia sẻ với các bạn, nhân chuyên đề tháng 6 này của workshop Biết Mình Hệ Thống. Các thành viên cũng có thể theo dõi thêm về series workshop này ở phần bình luận.
Đây là chương trình thứ hai trong chuỗi 6 sự kiện năm nay giúp cộng đồng bắt đầu học và thực hành tư duy hệ thống từ việc coaching chính mình qua những câu hỏi trên nền tảng cơ bản của khoa học hệ thống.